Soba Zehirlenmelerine Karşı Alınacak Önlemler

Ülkemizde her yıl özellikle kış aylarında yüzlerce kişi ısınma amaçlı yakılan soba/ısıtıcı ve mangallardan çıkan/sızan karbon monoksit (CO) gazından zehirlenmektedir. Tüm uyarılara rağmen maalesef her yıl hidrokarbon (HC) içeren fosil yakıtların (kömür, petrol, doğal gaz vs) bilinçsizce yakılmasından kaynaklanan zehirlenmelere bağlı ölüm sayısı artmaktadır.

Ölümler/zehirlenmeler çoğunlukla fosil yakıtların sobalarda doğru yakılma yönteminin bilinmemesi veya bilinse de ufak ihmallerden kaynaklanmaktadır. Maalesef ülkemizde bu zehirlenmelerin kaydı hiçbir resmi kurum tarafından tutulmamaktadır. Zehirlenme olaylarında soba zehirlenmesi %63, şofben  %30 ve  doğal gaz %7 paya sahiptir.

KARBON MONOKSİT: Renksiz, kokusuz, tatsız (yani varlığını hissetmesi zor), havadan hafif ve çok düşük konsantrasyonlarda bile zehirleyici bir gazdır. Havadan hafif olduğundan genellikle odaların üst, yani tavan kısımlarında toplanır. CO yanıcı olduğundan havadaki karışımı %12-75 arasında olduğunda patlayabilir. Kömür ve petrol gibi HC’lu fosil yakıtlar yetersiz oksijen (hava) ile yakılmasıyla CO gazı ortaya çıkar: C(katı kömür) + ½ O2 (havadan) ® CO (çıkan gaz) Alev rengine bakarak yanmanın tam veya eksik olduğu belirlenebilir. Mavi  alev rengi genellikle tam yanmayı, portakal  alev rengi eksik yanmayı ve CO oluşumunu, sarı renkli alev ise ısıtıcının hiç yakılmamasını ifade eder. Eğer ortamda yeterli oksijen varsa yanma sonucunda karbon dioksit (CO2) ve su buharı (H2O) çıkar. C(katı kömür) + O2 (havadan) ® CO2 (çıkan gaz) Karbon dioksit gazıda renksiz, kokusuz, tatsız, havadan ağır ve boğucu bir gazdır. Yanma sonunda bu gazda bacadan dışarı atılamazsa ve havadaki oranı %0.5’i geçerse tehlikelidir.

KARBON MONOKSİT KAYNAKLARI

Karbon monoksit hem dış hem de iç ortam hava kirleticisidir. En önemli CO kaynakları önem sırasına göre: Otomobil ekzoz gazları (%70), Sobalardan gaz sızması, Doğalgaz/LPG’li şofben ve kombilerden sızmalar, Sigara dumanı, Bacasız ısıtıcılar (Gazlı Japon sobaları, LPG Tüplü ısıtıcılar) dır. Ekzoz gazları atmosferdeki CO’in %70’ini oluşturur ve dış ortam hava kirleticisidir. Diğerleri iç ortam hava kirleticisidir tamamı CO’in %30’unu teşkil eder.

1. OTOMOBİL EKZOZ GAZI: Karbon monoksit  hem iç hem de dış ortam hava kirleticisidir. Araç egzozları dış ortamlarda en önemli CO kaynağıdırlar. Karbon monoksit gazı solunduğunda özellikle yoğun trafiğin olduğu kavşaklar ve park alanları ile araba tamirhaneleri gibi kapalı ve iyi havalandırılmayan iş ortamlarında çalışanlarda zararlı etkilere sahiptir Zehirlenmeye yol açan dışsal CO, otomobillerin egzoz dumanlarından, iyi çalışmayan ısıtma sistemlerinden ve duman solumadan kaynaklanır. Depo ve ambarlarda çalışanlarda görülen baş ağrısının bir nedeninin propanla çalışan vinçlerden ileri gelmektedir. Otomobillerden kaynaklanan CO bağlı kaza sonucu ölüm oranı soğuk bölgelerde daha yüksektir ve kış aylarında doruk yapar. Bazı ölümler benzinle işleyen jeneratörlerin iyi havalandırılmamasına bağlıdır.   Propan ve metan gibi “daha temiz” yakıtlar tama daha yakın yanarsa da karbon monoksit zehirlenmesine neden olabileceği bildirilmektedir.

egzoz kullanımı. Bunların içinde alüminyum oksit, platin ve rodyum vardır. Bu katalizör maddeler karbon monoksit ve  hidrokarbonları su buharına ve karbondiokside dönüştürür.  Depo ve jeneratör odalarını iyi havalandırmak.

2. SOBADAN GAZ SIZMASI: Ülkemizde her yıl yüzlerce kişi, ısınma amacıyla yakılan soba veya mangallardan çıkan karbon monoksit gazından zehirlenerek ölmektedir. Kokusuz ve renksiz bir gaz olan karbon monoksitten kaynaklanan zehirlenme hiç farkına varılmadan oluşur. Hafif baş ağrısından, komaya, felce ve ölüme kadar giden ciddi sonuçları vardır. Bu yüzden havalandırması olmayan yerlerde açıkta ateş yakılmaması, soba kullanılırken boru ve baca temizliğine dikkat edilmesi gerekmektedir. En önemli tedbir ise gece yatarken sobayı açık bırakmamaktır. Karbon monoksit zehirlenmesinin belirtileri:  sersemlik,  bas dönmesi, bas ağrısı,  bulantı -kusma,  bilinç düzeyinde bulanıklık, solunum sıkıntısı, görme bozukluğu  şeklinde sıralanabilir. Bu belirtileri gösteren biri derhal açık havaya çıkartılmalıdır. Gerekirse yapay solunum yaptırılmalı, eğer varsa oksijen verilmelidir. İyi ısınmayan  ve alttan yakılan  kömür sobaları veya elektrikli ısıtıcıların, yangın ve karbon monoksit zehirlenmesi riskini  artırdığı bilinmektedir.

CO ZEHİRLENMESİNDEN KAÇINMA ÖNERİLERİ: Sobayı üsten yakmak, sobanın hava/duman kapaklarını kapamamak, baca temizliği, gece yanan soba üzerine kömür atmamak, Lodoslu havalarda soba yakmamak.

3. DOĞALGAZ/TÜPGAZ (LPG)’Lİ ŞOFBEN/KOMBİ’DEN ZEHİRLENME:  Şofben veya gazdan zehirlenmenin nedeni gazın yanması sırasında banyo odasına taze hava girişinin sağlanmaması veya şofbenin bacaya bağlanmamasından banyodaki mevcut oksijenin tamamının kullanılmasıdır. Banyodaki oksijenin  azalması ve yanmasının devam etmesi ortamda zehirli CO gazı oluşmaya başlar. Baca bağlantısı yoksa/iyi değilse yanma sonucu oluşan CO gazı ortama yayılarak zehirlenmeye neden olur.

CO ZEHİRLENMESİNDEN KAÇINMA ÖNERİLERİ: Pilot emniyet sistemi olmalıdır. Baca bağlantılı şofbenler kullanılmalıdır. Şofbenler/kombiler hava akımı fazla olan yerlere konulmalıdır. Havalandırma menfezi veya kapı altı eşiğinden (en az 1.5 boşluk olmalı) yeterli hava girişi sağlanmalıdır. Banyoya şofben koymamak en doğrusudur. 8 m3’ten küçük yerlere şofben kurulmamalıdır.  Baca gazı algılayıcılı emniyet sistemli  şofbenler tercih edilmelidir.

4. SİGARA DUMANI: Sigara dumanında CO gibi bazı sakinleştirici / sersemleştirici maddeler bulunmaktadır.  Bu kimyasal maddeler, kısa bir süre için gerilimi, kızgınlığı ve diğer güçlü hisleri bastırır. Sigara dumanı önemli bir karbon monoksit kaynağıdır. Kandaki karboksihemoglobin sigara içenlerde sıklıkla yüzde 10 düzeyine ulaşır, hatta yüzde 15’i aşabilirken bu oran sigara içmeyenlerde yüzde 1-3’tür.

CO ZEHİRLENMESİNDEN KAÇINMA ÖNERİLERİ: Sigara içmemek, aşırı sigara içilen ortamlardan kaçınmak ve duman altı olmamak.

5. BACASIZ ISITICILAR: Özellikle gazyağı, LPG (propan) ve doğalgaz gibi yakıtlar bacasız ısıtıcılarda yakıt olarak kullanılmaktadır. Gazlı Japon sobaları, piknik tüpüne takılan ısıtıcılar  bu tür sobalardandır. Bu yakıtların bacasız ısıtıcılarda tam yanması sonucu karbondioksit ve su buharı oluşur. Bacasız ısıtıcı kullanılan yerlerde taze hava değişim oranı 0.35/saat olmalı, sızdırmaz bir oda/evde bacasız ısıtıcı kesinlikle kullanılmamalıdır. Odada oksijen azaldığında bu bir algılayıcı ile belirlenip, yanma durdurulmalıdır. Bacasız ısıtıcının ısıl verimi %99 olmalıdır. Bacasız ısıtıcıların mavi alev ile yanması kontrol edilmelidir. Portakal rengi alev eksik yanma ve karbon monoksit oluşumunun bir belirtisidir. Sarı renkli alev ise bacasız ısıtıcının kesinlikle kullanılmaması ve tamir edilmesi anlamına gelmektedir.

CO ZEHİRLENMESİNDEN KAÇINMA ÖNERİLERİ: Trafikteki taşıt sayısını azaltmak ve toplu taşımacılığı teşvik etmek. Egzoz gazı solumamak.  Katalitik konverterle egzoz kullanımı. Bunların içinde alüminyum oksit, platin ve rodyum vardır. Bu katalizör maddeler karbon monoksit ve  hidrokarbonları su buharına ve karbondiokside dönüştürür.  Depo ve jeneratör odalarını iyi havalandırmak.



Görüntülenme sayısı: 1.116

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ISITMA SOGUTMA SANAYİFirma Ekle